van rasverenigingen en rashondenfokkers

Een grote stap voorwaarts in de kynologie!

De Raad van Beheer is hét aanspreekpunt als het gaat om rashonden, om kynologische informatie en ondersteuning in de ruimste zin van het woord. Het werkterrein van de Raad van Beheer is heel breed: van stamboomregistratie, hondensport en –tentoonstellingen naar gedrag, gezondheid en welzijn van honden. Een belangrijk, nieuw project dat door de Raad van Beheer is opgestart en wordt ontwikkeld is de certificering van rasverenigingen en rashondenfokkers. Dit project is bedoeld als een samenwerking en wisselwerking tussen de Raad , de rasvereniging en rashondenfokker.

Wat is certificering?

In het bedrijfsleven is certificering een niet meer weg te denken begrip. Certificering wil zoveel zeggen als een kwaliteitswaarborg op de wijze waarop een product tot stand is gekomen. In de Nederlandse wetgeving is een rashondenpup – hoe vreemd dat misschien ook klinkt – ook een product. Wie aan dat product een kwaliteitslabel wil hangen, stelt regels op, die betrekking hebben op de totstandkoming ervan. De onderwerpen waarop de kwaliteitswaarborg van toepassing is moeten worden beschreven en de betrokken partijen moeten aan de overeengekomen regels voldoen. En dat niet alleen om certificering te kunnen toekennen, maar ook om het te kunnen ontvangen.

Een uniforme certificering binnen de rashondenfokkerij is volstrekt uniek in Nederland. Ook uniek is dat bij deze certificering de drie partijen die een rol spelen – Raad van Beheer, rasvereniging en rashondenfokker – er samen voor gaan zorgen dat de rashondenfokkerij in Nederland een kwaliteitsimpuls krijgt.

En, heel belangrijk, voortaan zal het voor puppykopers direct duidelijk zijn wáár een zorgvuldig gefokte rashondenpup kan worden gekocht.

Aanleiding Certificering Ø       Maatschappelijke ontwikkelingen Ø       De landelijke overheid kiest in haar beleid voor certificering in plaats van voor regelgeving; de sector moet zelf regels stellen Ø       Er is in een aantal gevallen onvoldoende kennisniveau bij de fokkers Ø       Erfelijke en welzijnsproblemen bij rashonden Ø        Onvoldoende bewustzijn en kennis bij puppykopers van de aspecten die een rol spelen bij het aanschaffen van een rashond

Aanleiding, opdracht, doelstelling en tijdschema

In mei 2006 heeft het bestuur van de Raad van Beheer een nieuwe commissie ingesteld: de Commissie Certificering Rashondenfokkers (hierna Commissie). De opdracht aan deze commissie was om een notitie samen te stellen over een wijze van certificering die een positieve prikkel zou geven aan de erkende rasverenigingen en aan rashondenfokkers. Een zodanige certificering waardoor de serieuze fokkers van rashonden in één oogopslag te onderscheiden zijn van malafide hondenhandelaren en van fokkers die het met de gezondheid, het opfokken en de huisvesting van hun nesten niet zo nauw willen nemen. Een ambitieus plan, zoals dat van de Raad van Beheer mag worden verwacht.

Het begin van een ambitieus plan

Certificering gaat er voor zorgen dat de bokken van de schapen worden gescheiden en dat de betrouwbare rashondenfokker de plaats krijgt die hij/zij verdient. Certificering gaat er ook voor zorgen dat fokkers die serieus en zorgvuldig fokken direct herkenbaar zijn voor de mensen die een rashond willen aanschaffen. Want: aan gecertificeerde rasverenigingen en de gecertificeerde rashondenfokkers worden door de Raad van Beheer herkenbare logo’s beschikbaar gesteld.

In januari 2007 heeft de Raad van Beheer de Commissie groen licht gegeven om de certificeringplannen door te ontwikkelen en in het voorjaar van 2007 zijn de hoofdpunten aan de kynologie gepresenteerd. Die wisselwerking met de landelijke kynologie zal gedurende het gehele traject van de certificering – en ook nog daarna - worden gehandhaafd. De kynologie moet up to date en betrokken blijven!

Behalve de website van de Raad van Beheer (www.kennelclub.nl) geeft ook de nieuwsbrief van de Commissie (‘Rasecht’) regelmatig de laatste stand van zaken weer. Abonnementen op ‘Rasecht’ zijn gratis; stuur daarvoor een e-mail naar certificering@kennelclub.nl

Vier partijen

‘It takes two to tango’, in het geval van certificering zelfs vier. De Raad van Beheer sluit, als initiatiefneemster van certificering, uniforme convenanten af met de erkende rasverenigingen; daarin is een aantal afspraken vastgelegd. De gecertificeerde rasvereniging kan, aan de hand van vooraf vastgestelde normen, een bij de rasvereniging aangesloten fokker certificeren, eveneens door middel van een uniform convenant. Beide convenanten worden door de Commissie ontwikkeld en door de Raad van Beheer gratis beschikbaar gesteld.

Kopers van rashonden puppies – de vierde, maar zeker niet de onbelangrijkste, partij – krijgen voor het eerst in de geschiedenis inzicht in de wijze waarop het nest van hun keuze is gefokt en aan welke zorgvuldigheidseisen, ten aanzien van gedrag, gezondheid en welzijn, is voldaan. Voor de kopers van pups zijn de gecertificeerde rasverenigingen en de gecertificeerde fokkers direct herkenbaar, transparant en controleerbaar. Daarover later meer.

De toekomst

De ervaringen uit de praktijk moeten worden vertaald naar de theorie; certificering is immers geen statisch document, maar een springlevend project, onderhevig aan door de praktijk ingegeven nieuwe inzichten.

De eerste presentaties hebben de Commissie de zekerheid gegeven dat een deel van de kynologie haast wil maken met certificering en dat een ander deel zeer positief tegenover deze plannen staat. Rasverenigingen die de kat uit de boom willen kijken, kunnen dat doen, maar lopen het risico enigszins ‘op achterstand’ gezet te worden. De keuze van rasverenigingen om niet te willen meedoen aan certificering, wordt volledig gerespecteerd. Rasverenigingen moeten zich tegelijkertijd realiseren dat de bij de vereniging aangesloten fokkers de mogelijkheid om zich te onderscheiden en te profileren richting puppykopers wordt onthouden, dan wel wordt bemoeilijkt.

Certificering zal niet in één slag bij 155 rasverenigingen kunnen worden geregeld. De Raad van Beheer heeft tijd en menskracht nodig om de rasverenigingen zorgvuldig bij de certificering te betrekken. Rasverenigingen hebben tijd nodig om het RFR in de eigen reglementen te implementeren en om daarna met de fokkers die gecertificeerd willen worden afspraken te gaan maken. De wens van de Commissie is dat rond het jaar 2013 certificering niet alleen bij het overgrote deel van de rasverenigingen en rashondenfokkers geïmplementeerd zal zijn, maar ook dat bij de aspirant puppykopers en bij het grote publiek certificering in de rashondenfokkerij net zo gewoon is als het sluiten van een reisverzekering wanneer men met vakantie gaat.

Fokreglementen zijn ‘leading’

Het overgrote deel van de erkende rasverenigingen heeft al een fokreglement. In 2004 hebben de erkende rasverenigingen, tijdens de Algemene Ledenvergadering van de Raad van Beheer, het Basis Reglement Stambomen (BRS) goedgekeurd. Dit reglement bevat een aantal regels met betrekking tot de gezondheid en het welzijn van de moederhond. Het BRS geldt nu al voor alle fokkers die rashonden fokken.

In 2008 wordt het BRS geïmplementeerd in de geautomatiseerde stamboekhouding van de Raad van Beheer. Daarmee kan onmiddellijk worden geconstateerd of een fokker dit reglement heeft gerespecteerd of niet. Bij overtreding wordt de fokker voorgeleid aan het Tuchtcollege; dit college kan geldboetes opleggen en ook zwaardere maatregelen nemen, zoals bij voorbeeld een fokverbod voor een bepaalde periode.

Dit reglement – het BRS – maakt onderdeel uit van de voorwaarden tot certificering.

Tegelijkertijd met de plannen voor certificering is het raamwerk van het Rasspecifiek Fokreglement (RFR) ontwikkeld. De naam zegt het al: dit is het kader van een fokreglement waarin een aantal noodzakelijke, rastypische en gezondheidstechnische zaken moeten en kunnen worden opgenomen. Er moet bij dit reglement onderscheid worden gemaakt tussen 3 ‘soorten’ regels, waarover hierna meer.

Ook het RFR maakt onderdeel uit van de voorwaarden tot certificering.

1.   Verplichte artikelen in het RFR die al zijn geregeld via het BRS

      Een aantal zaken welzijnsregels (BRS) is door de Algemene Ledenvergadering van de Raad van Beheer in 2004 besloten en moet daarom verplicht worden opgenomen in het RFR.

•         Minimum leeftijd van de teef op het tijdstip van de dekking (18 maanden: is geregeld in het BRS)

•         Maximum leeftijd van de teef bij een dekking (96 maanden: is geregeld in het BRS)

•         Maximum leeftijd van de teef bij de eerste dekking (72 maanden: is geregeld in het BRS)

•         Periodiciteit van de nesten (per 24 maanden 2 nesten, minimaal 10 maanden tussen het eerste en tweede nest: is geregeld in het BRS)

•         Maximum aantal nesten van een teef (vijf; is geregeld in het BRS)

Rasverenigingen zijn vrij om ten aanzien van de bovenstaande regels zwaardere eisen te stellen. Lichtere eisen dan de bovenstaande zijn niet toegestaan.

2.   Verplichte artikelen in het RFR van de erkende rasvereniging

•         Epilepsie: ouderdieren bij wie de diagnose epilepsie is gesteld mogen niet (meer) voor de fokkerij worden ingezet (verplichte regel in het RFR)

•         Cryptorchide (geen testikels) of monorchide (één testikel) reuen zijn uitgesloten van de fokkerij (verplichte regel in het RFR; dergelijke honden moeten op tentoonstellingen of fokkeuringen worden gediskwalificeerd)

•         Ontwormen en inenten: de fokker draagt zorg voor het deugdelijk ontwormen en inenten van de pups, volgens de gangbare veterinaire inzichten, en voor een volledig door de dierenarts ingevuld Europees Dierenpaspoort. Dit artikel is verplicht omdat de noodzakelijke handelingen controleerbaar zijn vanuit het dierenpaspoort.

Rasverenigingen zijn vrij om ten aanzien van het bovenstaande zwaardere eisen te stellen, bij voorbeeld in de bestrijding van epilepsie. Lichtere eisen dan de bovenstaande zijn niet toegestaan.

3.   Het Rasspecifieke fokreglement van de VDH

De belangrijkste bepalingen uit dit fokreglement voor de Duitse Herdershond als fokhond zijn:

      Op het gebied van gezondheid:

•         onderzoek heupdysplasie

•         geboren na 1-1-2007 onderzoek ellebogendysplasie

•         bewijs fysieke conditie/fitheid: geslaagde uithoudingstest (UV)

•         geboren na 1-1-2007 opslag DNA profiel in databank land van oorsprong ras

      Op het gebied sociaal functioneren/gedrag:

•         de fokhond moet geslaagd te zijn voor het Verkeerszekere Begeleidingshond Examen (VZH)

Op het gebied van rasverschijning:

•         de fokhond moet minimaal exterieur kwalificatie ‘Goed’ hebben behaald op een clubmatch van de rasvereniging en mag niet beschikken over uitsluitende fouten volgens de rasstandaard

Voorwaarden voor de erkende rasverenigingen om te worden gecertificeerd

Enkele faciliteiten van de Raad van Beheer

Om de rasverenigingen te ondersteunen, worden geautomatiseerde onderzoeksset ontwikkeld en workshops georganiseerd. Niet alleen over de dagelijkse gang van zaken in een vereniging, maar ook over het koopcontract, enquêteren, kennisoverdracht en andere onderwerpen die met certificering te maken hebben.

Communicatie en PR zijn twee belangrijke zaken bij certificering. De Raad van Beheer neemt deze taken op zich en zal – binnen de financiële mogelijkheden – het certificeringplan helder en breed aan de buitenwereld presenteren. Daarbij wordt gebruik gemaakt van websites, nieuwsbrieven en brochures, maar ook van de mogelijkheden die aanverwante (overheids)organisaties bieden.

Enkele voorwaarden voor fokkers – lesmateriaal - koopcontract

Fokkers die lid zijn van de erkende rasverenigingen, die de belangen van het desbetreffende ras behartigen, komen voor certificering in aanmerking. De erkende rasvereniging sluit met de fokkers die zich willen certificeren een uniform convenant af, waarin de wederzijdse afspraken duidelijk zijn vastgelegd. De fokker ontvangt daarbij het speciale logo voor gecertificeerde fokkers.

Speciaal voor nieuwe en onervaren fokkers is lesmateriaal ontwikkeld, dat is toegespitst op de dagelijkse praktijk van het fokken van rashonden. In tekst en foto’s wordt de cursist aan de hand genomen vanaf het besluit om een nest te gaan fokken tot en met het moment dat de pups naar hun nieuwe eigenaren gaan. Bedoelde fokkers moeten aan deze laagdrempelige opleiding met succes hebben deelgenomen voordat men voor certificering in aanmerking komt. Kynologenclubs, rasverenigingen en rasgroepen kunnen een grote rol spelen bij deze kennisoverdracht.

Fokkers die voor certificering in aanmerking willen komen zijn verplicht om het door de Raad van Beheer goedgekeurde koopcontract te hanteren. Daarmee wordt aan alle gecertificeerde fokkers en aan hun puppykopers dezelfde bescherming geboden. Het is toegestaan om in dit koopcontract eigen, specifieke wensen op te nemen. Dit kan uiteraard alleen wanneer deze toevoegingen niet conflicterend zijn met de andere artikelen in het koopcontract.

Onderscheiden/herkenbaarheid

Een rashondenfokker kan zich door het speciale logo onderscheiden en daarmee wordt de puppykoper op het juiste spoor gezet. En, er zijn meerdere sporen die naar de gecertificeerde fokkers leiden. Het logo mag worden gebruikt op de eigen website en bij advertenties, maar wordt ook geplaatst op een speciale ‘certificeringwebsite’, die de Raad van Beheer (en mogelijk rasvereniging) in het leven roept. Dat is een website met de gegevens van alle gecertificeerde fokkers, met daarbij alle informatie over wat certificering precies inhoudt. Een puppykoper kan meteen concluderen, aan de hand van datzelfde logo, dat de fokker aan de verplichte voorwaarden heeft voldaan en dus serieus met zijn of haar ras bezig is. Zij zien ook dat de noodzakelijke gezondheidsonderzoeken zijn gedaan, dat de desbetreffende fokker op het welzijn van zijn honden let, de huisvesting op orde heeft en voldoende kennis bezit om verstandig te fokken. Daarna is één muisklik voldoende om bij het ras en/of de fokker van hun keuze terecht te komen.

Ook het grote publiek wordt op deze plek geïnformeerd over de fokregels waaraan de gecertificeerde fokker heeft voldaan en zal begrijpen dat die regels in het belang van de kopers zijn.

Van essentieel belang is dat een pupkoper bij het zien van het logo ‘gecertificeerd fokker Raad van Beheer/rasvereniging’ er zonder enige twijfel van uit kan gaan dat bij alle nesten alle regels en afspraken onverkort zijn uitgevoerd.

Het is ook daarom dat gecertificeerde fokkers geen ‘uitstapjes’ kunnen maken naar af en toe een nestje tussendoor dat niet aan de voorwaarden voor certificering voldoet. Dat zou misleiding van de kopers zijn.

Wie hebben baat bij certificering?

De vier partners:

•         De Raad van Beheer op Kynologisch Gebied in Nederland

•         De erkende rasverenigingen

•         De fokkers van rashonden

•         Iedereen die een rashondenpup gaat aanschaffen

De Raad van Beheer draagt samen de rasvereniging naar buiten een duidelijke boodschap uit: “Wij behartigen de belangen van kynologisch Nederland en wel met de juiste intentie. Wij distantiëren ons van de uitwassen als het om rashondenfokkerij gaat en besteden geld en mankracht aan de certificering van rasverenigingen en rashondenfokkers.”

De Raad van Beheer ontwikkelt nog meer faciliteiten bij certificering, zoals bij voorbeeld brochures met rasspecifieke informatie, een voordeelpas en kortingen op bij voorbeeld puppycursussen.   

De erkende rasverenigingen dragen ook de juiste boodschap uit. Wij zijn serieus met de belangenbehartiging van het ons toevertrouwde ras bezig. Wij zijn weliswaar autonoom, maar zien het belang van zorgvuldig gefokte nesten in en werken er aan mee om de reputatie van de rashondenfokkerij te verbeteren.

Rasverenigingen hebben de mogelijkheid om ook zelf faciliteiten voor hun gecertificeerde fokkers te ontwikkelen. De serieuze fokkers van rashonden krijgen eindelijk het voetstuk waarop ze behoren te staan. De kopers van rashondenpups, ten slotte, kunnen bij het aanschaffen van een rashond alle informatie op één plaats vinden – de speciale website van de Raad van Beheer en rasverenging. Vanaf de site van de Raad worden ze geleid naar die rasverenigingen en die fokkers van het ras van hun keuze.

Certificering in de praktijk – de controle

Gecertificeerde fokkers moet ook aan de eisen m.b.t. huisvesting en socialisatie voldoen. De chippers van de Raad van Beheer hebben toegang tot alle rashondenfokkers in Nederland. Zij gaan bij de controle ten aanzien van huisvesting, hygiëne, socialisatie en de moederhond een grotere rol spelen en kunnen eventuele misstanden of situaties die vraagtekens oproepen signaleren.

De controle op het naleven van het BRS wordt, dankzij automatisering, geregeld via de stamboekadministratie van de Raad van Beheer. Blijft over de controle op de gecertificeerde fokker en de gecertificeerde rasvereniging.

Het signaleren – voor of na de geboorte – van een nest dat niet aan de voorwaarden van het fokreglement voldoet, is niets nieuws en valt onder de bevoegdheden en de taken van het bestuur van de rasvereniging. Veel rasverenigingen houden nu ook al in de gaten of hun fokkers voor pupbemiddeling etc. in aanmerking komen en/of de adviezen van een Fokadvies Commissie of van een Fokkerijcommissie zijn opgevolgd.

Aan de hand van de gegevens die de Raad van Beheer over de geboren nesten verstrekt, kunnen, eventueel steekproefsgewijs, ook controle punten worden ingebouwd. De al bestaande controles kan men bij gecertificeerde fokkers handhaven en/of hen het vertrouwen geven dat zij het convenant naleven.

Nieuw is dat een gecertificeerde fokker bij het constateren van een overtreding van de afspraken, die zijn vastgelegd in het convenant, direct te maken krijgt met het Tuchtcollege. Verlies van certificering behoort dan tot de mogelijkheden, afgezien van andere, zwaardere sancties.

Besturen van rasverenigingen hebben de mogelijkheid om alle zaken met betrekking tot certificering bij één (nieuw) bestuurslid onder te brengen, bij bestaande bijstandscommissies of bij leden die men geschikt acht voor dit werk. 

De Raad van Beheer houdt oog op de gecertificeerde rasverenigingen, met name waar het gaat om de naleving van de afspraken uit het convenant.

De kynologie is echter géén politiemacht en moet verstandig omgaan met de controle op de naleving van de reglementen. Daarbij is de sociale controle binnen een ras een niet te onderschatten factor; fokkers die hun certificering verliezen zijn niet te benijden.

Gevolgen voor de VDH en VDH-fokkers

Momenteel worden al ruim 50 % van de gefokte Duitse Herdershonden in Nederland gefokt binnen de VDH volgens de eisen van keurfok die verder gaan dan het rasspecifieke fokreglement. Rond 2009 worden de nieuwe gezondheidsregels voelbaar. (ED/DNA voor fokhonden geboren na 1-1-2007.) Veel fokkers laten nu al vrijwillig hun honden behalve op HD ook onderzoeken op ED en laten een DNA-profiel opslaan.

De regels voor keurfok vormen niveau 1. Dit houdt tevens in het bezit van een werkcertificaat op minstens IPO 1 of SchH 1 niveau en goedkeuring op een fokgeschiktheidskeuring. Dit niveau 1 is momenteel een eis voor puppybemiddeling

Dit kan in de toekomst uitgebreid worden met fokkers die voldoen aan het fokreglement = niveau 2. Indien niveau 1 (keurfok) en niveau 2, voldoen aan het rasspecifieke fokreglement, als voorwaarden gelden voor certificering dan is er in feite sprake van verruiming van het aantal fokkers dat voldoet aan de normen van de VDH als rasvereniging Hiervan kan pas feitelijk sprake zijn als de VDH een gecertificeerde rasvereniging is en het rasspecifieke fokreglement in het kader van de certificering geïmplementeerd is.

Dan blijft er een restgroep van fokkers die zich door niemand regels laten voorschrijven. De pups krijgen stamboom. = niveau 3

De controle: Raad certificeert rasvereniging (VDH); Rasvereniging(VDH) certificeert fokkers. VDH controleert of fokkers aan de niveaus 1 en 2 voldoen voor publicatie puppylijst, advisering richting pup-koper. Niveau 3 wordt hiervan uitgesloten.

In het kader van certificering: fokkers die zich niet houden aan het fokreglement worden niet gecertificeerd of verliezen certificering. Hier wordt zeer nauwkeurig op gecontroleerd. Ook in het kader van de DNA-profilering zal zeer hard ingezet worden tegen fraude die de betrouwbaarheid van het NHSB en genetisch onderzoek aantasten. Alle onderzoeken worden door de VDH in databestanden vastgelegd. Bovendien worden de onderzoeken volgens het land van oorsprong van het ras in internationale databestanden opgeslagen. Tevens geldt het principe dat de bewijslast ligt bij de fokker. De fokker zal moeten kunnen aantonen dat hij aan de eisen voldoet.

Een hond is een gebrekkig product. De koper heeft een onderzoeksplicht. Een koper, die koopt uit niveau 3 maakt zich zelf medeverantwoordelijk. Rasbeschermende maatregelen zullen zich richten tegen niveau 3. Via positieve promotie en voorlichting zullen we trachten niveau 3 terug te dringen. De rasvereniging neemt voor dit niveau geen enkele verantwoordelijkheid. De juridische voorlichting zal er zich op richten dat fokkers van dit niveau niet bonafide zijn en indien ze zich niet houden aan de gezondheidseisen van het fokreglement ‘te kwader trouw’ zijn omdat ze zich niet aan zorgvuldigheidseisen houden, wat tot verregaande schadeplichtigheid zou kunnen leiden bij wanpresteren.

Verantwoord en zorgvuldig: twee kernbegrippen

Certificering betekent nadrukkelijk geen garantie. De wet geeft een koper van een product ruime mogelijkheden om bij een miskoop verhaal te halen bij de verkoper. Certificering wordt in het leven geroepen om die miskoop te vermijden, door zorgvuldig en verantwoord fokgedrag van de verkoper en door een verstandige aankoop van een goed voorgelichte koper. Als er zich toch problemen voordoen, dan geeft de koop bij een gecertificeerde fokker de garantie op een juiste afhandeling van het probleem. Nadrukkelijk stelt de Raad van Beheer dat een stamboom op zich geen garantiecertificaat voor gezondheid is. Een stamboom is een officieel, uniek afstammingsdocument, niets meer en niets minder.

De twee kernbegrippen bij certificering zijn: verantwoord en zorgvuldig. Gecertificeerde rasverenigingen en rashondenfokkers geven geen ‘levenslange garantie’ op pups, maar staan wel garant voor een verantwoord en zorgvuldig gefokt nest. Dat betekent minimaal dat aan alle voorwaarden van de certificering is voldaan.

De zorgvuldig gefokte rashond verdient een eigen, direct herkenbaar platform. Dat platform wordt gevormd door de gecertificeerde fokker.

Peter van Oirschot

VDH Commissaris Kynologie

*  Dit artikel baseert zich grotendeels op publicaties van de Commissie Certificering van de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied. Voor de redactie geldt speciale dank aan commissielid Ria Hörter. Het doel is de leden en vooral fokkers van de VDH te informeren over ontwikkelingen rondom certificering. Het e-mail adres certificering@kennelclub.nl blijft gehandhaafd en staat open voor alle vragen, ideeën en opmerkingen vanuit de kynologie. Via dit adres zijn ook alle bestaande publicaties gratis verkrijgbaar. Zie ook www.kennelclub.nl Commissie Certificering.